Als men gedurende langere tijd niet kan slapen is het nemen van een slaapmiddel vaak het eerste waar men aan denkt. Wetenschappelijk is aangetoond dat voor
chronische slapeloosheid
een slaapmiddel geen oplossing is en dat een
gedragsmatige slaaptherapie
beter werkt. Toch wordt slaapmedicatie het meest gebruikt om slaapproblemen aan te pakken. Dit ondanks het feit dat in de officiële richtlijn voor huisartsen staat dat “slaapmiddelen alleen in noodsituaties kortdurend, d.w.z. niet langer dan 2 weken, gebruikt dienen te worden”.
Slaapmiddelen lossen het slaapprobleem niet op, maar verdoezelen het alleen maar. De oorzaak van het probleem wordt niet aangepakt.
Vanaf 1 januari 2009 zullen slaapmiddelen alleen nog maar in zeer speciaal omschreven gevallen vergoed worden in het basispakket van de zorgverzekeringen. Het gaat hierbij om de slaappillen die het meest worden voorgeschreven, de zogenaamde benzodiazepinen.
Waarom worden slaapmiddelen niet langer vergoed?
De belangrijkste argumenten van het ministerie van Volksgezondheid zijn:
het terugdringen en voorkomen van chronisch gebruik
de
verslavende werking
van deze medicijnen
Hierbij geeft de minister aan dat bij langdurig gebruik van benzodiazepinen vele
nadelen
zijn te verwachten, zoals coördinatiestoornissen, slappe spieren, concentratieproblemen, sufheid, geheugenstoornissen, gewenning en afhankelijkheid.
Er bestaan vele soorten slaapmiddelen, variërend van kruidenmiddelen, homeopathische slaapmiddelen en slaappillen die alleen op doktersrecept zijn te verkrijgen. Hier leest u een kort overzicht van deze middelen.
In Nederland worden als slaapmiddel veelal de zogenaamde
benzodiazepinen
voorgeschreven. De werking van alle bezodiazepinen berust op het stimuleren van zogenaamde GABA-receptoren in de hersenen. GABA, een afkorting van gamma-aminoboterzuur, is een neurotransmittor, die berichten (prikkels) tussen zenuwcellen kan versturen. De invloed van een benzodiazepine op een GABA-receptor zorgt er voor dat de overdracht van de prikkels tussen zenuwcellen geremd wordt. Als gevolg hiervan kunnen benzodiazepinen het bewustzijn verlagen, angst verminderen, de spierspanning verlagen en epileptische aktiviteit tegengaan. Benzodiazepinen kunnen daarom worden voorgeschreven bij slaapklachten, angstklachten of epilepsie.
De verschillende benzodiazepinen verschillen in de snelheid van het intreden van de werking en in werkingsduur. Deze verschillen zijn van belang om te bepalen welk middel het beste zou kunnen werken bij bepaalde slaapklachten. Middelen met een langere werkingsduur worden vaak gebruikt bij problemen met doorslapen, maar door de langere werkingsduur kunnen ze overdag ook nog onbedoelde effecten hebben. Zo kan het
gevaar
opleveren als men auto rijdt. Ook is het mogelijk dat de dosis van de vorige dag nog niet is uitgewerkt als de volgende dosis al weer genomen wordt, zodat je een opeenstapeling van effecten krijgt.
Het gebruik van benzodiazepinen leidt tot afhankelijkheid,
d.w.z.:
Het lichaam went aan het middel. Het
effect neemt af
en na verloop van tijd is een
hogere dosis nodig.
Men voelt zich
geestelijk afhankelijk
van het middel.
Bij abrupt stoppen van het middel treden er
ontwenningsverschijnselen
op, waarbij de slapeloosheid in verergerde mate terugkeert.
Benzodiazepinen zijn relatief 'veilige' middelen. In de eerste week van het gebruik bestaat er een verhoogd risico voor het optreden van ongelukken door ondermeer een verminderd reactievermogen, coördinatiestoornissen en het optreden van spierzwakte. Verder zijn bekende
bijwerkingen
vermoeidheid, slaperigheid en sufheid.
Voorbeelden van benzodiazepinen:
Generieke naam
Merknaam
Diazepam, Stesolid
Valium
Flunitrazepam
Rohypnol
Flurazepam
Dalmadorm
Loprazolam
Dormonoct
Lorazepam
Loride, Temesta
Lormetazepam
Loramet, Noctamid
Midazolam
Dormicum
Nitrazepam
Mogadon
Temazepam
Euhypnos/Normison
"Z" slaapmiddelen
Sinds een aantal jaren zijn er nieuwere slaapmiddelen gekomen, die in werking enigszins lijken op de benzodiazepinen, maar die niet tot dezelfde familie behoren.
De verklaring in de eerste jaren dat deze slaaptabletten niet verslavend zouden zijn is de laatste tijd afgezwakt.
Voorbeelden zijn:
Generieke naam
Merknaam
Zolpidem
Stilnoct
Zopiclon
Imovane
Overige middelen
Melatonine
is een hormoon dat geproduceerd wordt in de pijnappelklier. Het speelt een belangrijke rol in de werking van de
biologische klok,
die onder andere het slaap-waak ritme regelt. De piek in de productie van melatonine treedt op voordat we gaan slapen. Synthetische melatonine wordt gebruikt als middel tegen
jetlag
en ook als slaapmiddel. De toepassing van
melatonine als slaapmiddel is alleen aan te bevelen als er ook echt een tekort aan de natuurlijke aanmaak van melatonine is vastgesteld
met behulp van een speekseltest. Dat is ook de enige juiste manier om vast te stellen òf enop welk tijdstip de melatonine ingenomen moet worden.
Melatonine is in Nederland slechts in een zeer lage dosering (0.1 mg) zonder recept bij de drogist te koop. Een dergelijke lage dosering heeft meestal geen of zeer weinig effect. Hogere doseringen zijn alleen op recept van een arts mogelijk. Tot 2008 was melatonine nooit als geneesmiddel geregistreerd, maar alleen als voedingssupplement. Dit betekent dat de zeer strenge tests die gedaan moeten worden om een middel officieel als geneesmiddel te registreren niet noodzakelijk waren. Sinds 2008 is melatonine met een verlengde afgifte als geneesmiddel geregistreerd onder de naam Circadin. Het middel wordt vooralsnog alleen aanbevolen voor mensen ouder dan 55 jaar. Bij het ouder worden produceert de pijnappelklier namelijk steeds minder melatonine en het slikken van melatonine helpt eigenlijk alleen bij een tekort aan eigen, natuurlijke melatonine.
Zie ook:
Melatonine, wat is het en wat kan het doen?
Melatonine als slaapmiddel – even effectief als populair?
Downloads:
Patiëntenfolder van het Nederlands Instituut voor verantwoord medicijngebruik, DGV:
Verandwoord Gebruik Slaapmiddelen
Bij de drogist zonder recept te verkrijgen slaapmiddelen
Er zijn bij de drogist vele middelen te koop waarvan gezegd wordt dat ze een positief effect hebben op de slaap. Dit kunnen kruidenmiddelen zijn, homeopathische middelen of voedingsupplementen. Ook hier geldt, net als met de slaappillen, dat met deze middelen
alleen het symptoom bestreden wordt en niet de oorzaak.
Een belangrijk nadeel van de
kruidenmiddelen
is dat een onafhankelijke controle op kwaliteit en veiligheid ontbreekt. Maar het feit
dat een slaapmiddel is gebaseerd op natuurlijke kruiden betekent nog niet automatisch dat het ook veilig is en dat er geen bijwerkingen zouden zijn!
De werking van de meeste kruidenmiddelen is nauwelijks onderzocht en eigenlijk alleen gebaseerd op ervaring van gebruikers.
Homeopatische slaapmiddelen
zijn gebaseerd op het principe dat een ziekte genezen kan worden door de patiënt een sterk verdund middel te geven van de stof die in normale hoeveelheden juist de symptomen van deze ziekte opwekt. In Nederland mogen alleen geregistreerde homeopathische middelen worden verkocht. Dit betekent alleen dat er precies bekend moet zijn wat er in het middel zit. Het is dan ook een zeer eenvoudige registratie in vergelijking tot de registratie van de reguliere geneesmiddelen.
Voorbeelden van kruidenmiddelen of homeopathische slaapmiddelen:
St. Janskruid,
vooral gebruikt tegen milde depressiviteit
Valeriaan,
rustgevend effect op het centrale zenuwstelsel
Passiebloem,
rustgevend
Sommige middelen zijn een mengsel van een aantal kruiden. Sambrosa sap is daar een voorbeeld van.
Tryptofaan
Tryptofaan
is een is in ons lichaam (of hersenen) voorkomend aminozuur dat een rol speelt bij de regulatie van ons slaapritme. Tryptofaan werkt positief op de slaap. De stof is ook aanwezig in warme melk met bijvoorbeeld honing of anijs, een drank die vaak als natuurlijk slaapmiddel gebruikt wordt. Kunstmatige tryptofaan is vrij in de winkel te koop, maar het kan ook
ernstige bijwerkingen
hebben, zoals sufheid, misselijkheid, anorexia en soms manisch gedrag.
Zie ook:
Kruidenmiddelen tegen slapeloosheid? Statement Vereniging van Slaapgeneeskunde
Meer informatie?
Hier vindt u informatie over een
slaapcursus voor slapeloosheid en begeleiding bij het stoppen met slaapmiddelen.
Bekijk ook onze pagina's over
slaapstoornissen,
slaap en vrouwen,
slaap en ouderen,
ploegendienst/jetlag
en
slaap en kinderen.
Vragen?
Neem
contact
op met de Somnio slaapspecialisten.
