Goede slaap is onontbeerlijk om goed te kunnen functioneren. Na een goede nachtrust uitgerust wakker worden is voor honderdduizenden Nederlanders echter niet vanzelfsprekend. 30% van de volwassenen zegt wel eens slecht te slapen. In totaal zijn er meer dan 80% verschillende slaapstoornissen.
Insomnie (slapeloosheid)
komt het meeste voor en kan het beste behandeld worden met een gedragsmatige
slaaptherapie.
Andere vaak voorkomende slaapstoornissen zijn
slaapapneu, het rusteloze benen syndroom, narcolepsie en bruxisme (tandenknaarsen).
Hieronder vindt u informatie over symptomen en behandeling, tips en handige links.
Slapeloosheid of insomnie is een veel gehoorde klacht. Veel mensen liggen urenlang te woelen voordat de slaap komt, kunnen niet meer inslapen als zij ‘s nacht wakker worden of worden te vroeg wakker. Overdag is men slaperig, moe en kan men zich niet goed concentreren. Slaperigheid overdag is niet alleen vervelend, maar kan ook tot ongelukken leiden. Tijdens het autorijden is slaperigheid bijvoorbeeld even gevaarlijk als rijden met een te hoog alcohol percentage.
30% van de volwassenen zegt wel eens slecht te slapen. Bij 10% wordt de slapeloosheid chronisch.
Vaak is slapeloosheid kortdurend en heeft het te maken met (tijdelijke) stress, problemen of ziekte. Als het slaapprobleem wat langer duurt kan het chronisch worden. Je gaat je zorgen maken, gaat met tegenzin naar bed en blijft ’s ochtends langer in bed liggen om nog wat slaap ‘in te halen’. Al gauw ontstaat er een vicieuze cirkel waar je zonder hulp moeilijk uitkomt.
Behandeling van slapeloosheid (insomnie)
Hoe kom je van de slapeloosheid af? Helaas wordt er bij langdurige slapeloosheid nog al te vaak gegrepen naar
slaappillen
of een ‘slaapmutsje’. Slaapmiddelen kunnen op de korte termijn wel helpen, maar als de slapeloosheid langer duurt lost het niets op. De werking neemt steeds meer af en men raakt er op den duur aan verslaafd. Alcohol ontspant en maakt het wel wat makkelijker om in te slapen, maar de slaap raakt verder verstoord. Uit talrijke studies in gezaghebbende wetenschappelijke tijdschriften is gebleken dat een gedragsmatige slaaptherapie of slaapcursus het beste werkt bij chronische slapeloosheid.
Wat houdt een slaaptherapie in? Uw slaapproblemen worden goed in kaart gebracht. U krijgt specifieke opdrachten om uw slaappatroon te optimaliseren. De opdrachten richten zich o.a. op
het verbeteren van slaapgewoontes en -gedrag
het aanleren van technieken om het inslapen te vergemakkelijken en piekeren te verminderen.
het vervangen van contraproductieve gedachten door slaapbevorderende gedachten. Tijdens de behandeling wordt u ondersteund door uw persoonlijke slaapconsulent die u doorlopend feedback geeft.
Somnio biedt een
slaaptherapie
aan die gegeven wordt via internet. U kunt de slaapcursus volgen in uw eigen huis en wanneer het u uit komt. Er bestaat geen wachtlijst. Slaaptherapieën worden ook aangeboden door een aantal slaapklinieken. Vaak zijn de wachtlijsten echter lang.
Meer informatie over insomnie en een gedragsmatige slaaptherapie vindt u ook in onze
patiëntenbrochure:
Slaapcursus voor Slapeloosheid
Handige links:
Sleepeducation.com van de American Academy of Sleep Medicine:
"Insomnia" artikel
Sleepeducation.com van de American Academy of Sleep Medicine:
"Insomnia Cures" artikel
Slaapapneu
Bij slaapapneu treden er tijdens de slaap veelvuldig ademstops of apneus op. Het obstructief slaapapneu syndroom of OSAS is de bekendste vorm van slaapapneu. Door de ademstops wordt de slaap vaak ernstig verstoord; de patiënt wordt zeer vaak wakker of gaat van een diepere slaap over naar een lichtere slaap. Als gevolg daarvan is men overdag slaperig en moe. Sommige mensen realiseren zich niet dat hun vermoeidheidsklachten veroorzaakt worden door een verstoorde slaap, omdat ze zich niet kunnen herinneren wakker geweest te zijn. Luid snurken kan een teken zijn van apneu, maar dat hoeft niet. Zo’n 30% van de volwassenen snurkt, terwijl er maar bij 4% inderdaad sprake is van apneu. Een bedpartner kan het opvallen dat zijn of haar partner niet alleen snurkt, maar soms ook tijdelijk stopt met ademen. Vaak wordt daarna het ademen hervat met een zeer luide snurk en eventueel omdraaien.
Andere symptomen die kunnen wijzen op het hebben van apneu zijn: een verstikkend gevoel, nachtzweten, wakker worden met hoofdpijn of een droge mond.
Er zijn verschillende factoren die kunnen bijdragen tot het optreden van apneus. De vorm van de kaak of vetvorming in de keel kunnen de ruimte achter de tong en de huig smaller maken. De spieren, die de keelholte open houden als iemand ligt, verslappen tijdens de slaap. Hierdoor kunnen de spieren in de keelholte zakken en eventueel de keel geheel afsluiten.
OSAS leidt niet alleen tot slaperigheid overdag, maar er kunnen ook andere gezondheidsrisico’s optreden. Hoge bloeddruk en hartproblemen komen vaak voor bij ernstige apneu. Een vroege diagnose kan complicaties vermijden. In een ziekenhuis waar men ervaring heeft met apneu kan met behulp van een speciale slaapregistratie de juiste diagnose gesteld worden.
Behandeling van slaapapneu
De meest gebruikelijke behandeling van OSAS is het toepassen van CPAP (continuous positive airway pressure). Via een mond en/of neusmarker wordt door een slang met een lichte overdruk licht in de keelholte geblazen zodat die niet meer dichtklapt. Er bestaan verschillende soorten CPAP apparaten. Samen met de arts dient er gekeken te worden welk soort het beste is voor de patiënt. In sommige gevallen wordt een operatieve ingreep overwogen, waarbij met behulp van lasertechniek een deel van de huig, keelamandelen en een deeltje van het zachte verhemelte wordt weggesneden. De keelholte wordt hierdoor groter, zodat de lucht er gemakkelijker langs kan. Een andere mogelijkheid is een soort beugel dat ’s nachts over de tanden wordt gezet, waardoor de onderkaak iets naar voren wordt geschoven. Een degelijke beugel heet een mandibulair repositie apparaat of MRA. Een MRA wordt door de tandarts helemaal op maat gemaakt.
Naast de behandeling is ook een goede voorlichting van belang. Apneupatiënten hebben vaak overgewicht, hetgeen de apneu verergert. Ook het drinken van veel alcohol ’s avonds en roken kunnen de apneu’s ook verergeren. Daarnaast is het af te raden om medicijnen te gebruiken die spierverslappend werken, zoals benzodiazepinen. Deze worden echter vaak als
slaapmiddelen
gegeven.
Verder lezen
Leven met Snurken en Apneu (2008) is een recent uitgekomen boek over snurken en apneu. In het boek wordt duidelijk uiteen gezet waardoor snurken en apneu kunnen optreden. De symptomen waarop zowel patiënt als partner moeten letten worden op een rij gezet. Duidelijk is dat een partner vaak een belangrijke rol speelt om de stap te zetten dat men met het probleem naar een arts gaat. Er wordt uiteengezet wat men kan verwachten bij een arts en waarop men moet letten bij een eventuele doorverwijzing. Een groot deel van het boek wordt ingeruimd voor een uiteenzetting van mogelijke behandeling methoden van snurken en apneu. Hierbij valt op dat de verschillende kleinere en grotere chirurgische ingrepen uitgebreid aan bod komen, maar dat de CPAP-behandeling (toch de meest gebruikelijke aanpak) wat onderbelicht blijft. Het boek eindigt met tips over wat de patiënt zelf kan doen aan zijn probleem.
‘Leven met snurken en apneu’ is uitgegeven door
Bohn Stafleu van Loghum,
waar het ook kan worden besteld.
Handige links:
Vereniging van Apneupatiënten:
www.apneuvereniging.nl
Nederlandse vereniging voor Slaap Waak Onderzoek:
www.nswo.nl
KNO vereniging:
www.kno.nl/voorlichting/snurken.php
Belgische Vereniging van Apneupatiënten:
www.slaap-apneu.be
BNN:
www.omroep.nl/bnn/jezalhetmaarhebben
Gezondheidsplein:
www.gezondheidsplein.nl
Somnio nieuws item:
Veel apneupatiënten hebben ook insomnie
(download
pdf
)
Het rusteloze benen syndroom
Het rusteloze benen syndroom (RBS, ook wel bekend onder de Engelse naam Restless Legs of RLS) is een neurologische aandoening. Het wordt gekenmerkt door een onbedwingbaar gevoel de benen te moeten bewegen en is erg hinderlijk. Vaak gaat dit gepaard met een vervelend, kriebelend gevoel, diep in de benen. De symptomen komen alleen voor in rust en verminderen als de benen worden bewogen. De meeste klachten komen voor in de avond en nacht en verstoren daarmee de slaap.
Hoewel men nog niet veel weet over de achterliggende oorzaak heeft het waarschijnlijk te maken met een verstoring in de dopamine huishouding van sommige zenuwcellen in het deel van de hersenen dat de bewegingen bestuurt. De chemische stof dopamine zorgt voor de overdracht van informatie van de ene hersencel naar de andere.
Bepaalde ziektes als diabetes, nierproblemen of reuma kunnen de kans op het ontwikkelen van RBS vergroten. Maar ook zwangerschap of een te laag ijzer gehalte in het bloed, zoals bij bloedarmoede, zijn risicofactoren.
Mensen die lijden aan RBS hebben ook vaak last van ritmisch optredende spiertrekkingen in de ledematen, aangeduid met de Engelse naam Periodic Limb Movement Disorder of PLMD. De spiertrekkingen komen tijdens de slaap voor en treden om de 20 tot 30 seconden op.
Behandeling van het rusteloze benen syndroom (RBS of RLS)
Een gedragsmatige aanpak kunnen de symptomen van RBS verminderen:
Vermijden van alcohol en cafeïne.
Een goede slaaphygiëne, zoals een goede slaapomgeving en regelmatige bedtijden.
Regelmatige, maar niet overdreven veel, lichaamsbeweging.
Een warm of juist koud bad, warme of koude kompressen, massage.
Een echte oplossing voor RBS bestaat nog niet. Wel kunnen sommige medicamenten de klachten verminderen, maar deze medicamenten hebben vaak vervelende bijwerkingen. Als een vitamine of ijzergebrek ten grondslag ligt aan het probleem kunnen ijzer-, vitamine B12- of folaatsupplementen soms helpen. Andere middelen die wel gegeven worden om de klachten te verlichten zijn:
Opiaten
Al deze middelen hebben echter in meer of mindere mate bijwerkingen. Er moet dan ook altijd een goede afweging worden gemaakt tussen de ernst van de klachten en de kans op bijwerkingen van het middel.
Handige links:
Stichting Restless Legs:
www.stichting-restless-legs.org
Nederlandse vereniging voor Slaap Waak Onderzoek:
www.nswo.nl
Sleepeducation.com van de American Academy of Sleep Medicine:
"Restless legs" artikel
Narcolepsie
Narcolepsie is een chronische neurologische aandoening, met als belangrijkste symptomen slaapaanvallen overdag en kortdurende spierverslappingen (kataplexie) die worden uitgelokt door emoties, zoals lachen of boos zijn. Een andere verschijnsel dat kan optreden is slaapverlamming (slaap paralyse), waarbij men wakker wordt met het gevoel armen en benen niet meer te kunnen bewegen. Ook kunnen droomachtige ervaringen voorkomen tijdens het inslapen, maar ook wel tijdens het wakker worden, die beangstigend echt lijken te zijn. Naast deze symptomen klagen patiënten ook vaak over doorslaapproblemen.
De eerste symptomen van narcolepsie treden vaak op tussen de 15 en 30 jaar. Vaak wordt mensen die lijden aan narcolepsie ten onrechte verweten dat ze lui of ongeïnteresseerd zijn. Narcolepsie heeft vaak ernstige gevolgen voor het dagelijks functioneren en zorgt voor problemen tijdens werk en studie, maar ook in persoonlijke relaties. Helaas kan het soms erg lang duren voordat iemand met narcolepsie op juiste wijze wordt gediagnosticeerd.
Behandeling van narcolepsie
Een echt geneesmiddel voor narcolepsie bestaat nog niet. De ernstige slaperigheid overdag wordt meestal behandeld met stimulerende middelen zoals Ritalin of Modiodal. Voor de spierverslapping worden vaak antidepressiva voorgeschreven. Verder is het van belang om een goede voorlichting te krijgen over hoe met de narcolepsie om te gaan. Bepaalde leefregels, zoals het vermijden van alcohol en te zwaar tafelen, alsook het inplannen van regelmatige rustperiodes zijn erg belangrijk.
Handige links:
Vereniging voor Narcolepsie:
www.narcolepsie.nl
Nederlandse vereniging voor Slaap Waak Onderzoek:
www.nswo.nl
Sleepeducation.com van de American Academy of Sleep Medicine:
"Narcolepsy" artikel
Bruxisme (tandenknarsen)
Bruxisme of tandenknarsen komt bij kinderen vaker voor (bij zo’n 30% van de kinderen) dan bij volwassenen (8%). Tandenknarsen treedt op doordat men de kauwspieren met zeer veel kracht aanspant en tanden en kiezen in onder- en bovenkaak krachtig over elkaar heen schuift. Een speciale vorm van bruxisme is het langdurig en zeer krachtig op elkaar klemmen van de kaken. Als bruxisme een enkel keertje optreedt is dat niet zo erg. Aangezien het knarsen of klemmen met zeer veel spierkracht gepaard kan gaan, kan het in ernstige gevallen echter leiden tot het afslijten van het gebit, hoofdpijn, oorpijn, of pijnlijke kaken. Over de oorzaken van tandenknarsen is nog weinig bekend. Factoren die de symptomen kunnen verergeren zijn onder andere: stress, alcohol, roken, cafeïne en slaapapneu.
Als u denkt dat u last heeft van chronisch tandenknarsen kunt u het beste uw tandarts om advies vragen. De tandarts kan u dan eventueel een ‘bitje’ aanraden om het knarsen of klemmen te voorkomen. Ook kunnen speciale oefeningen vaak helpen.
